ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 217



                                               

Ифодаи хабар бо масдар

Масдар дар мавриди ба вазифаи хабар омадан хусусияти номӣ зоҳир карда, ҳамчун исм бандакҳои хабарӣ қабул мекунад, бо феълҳои ёридиҳанда ва ҷонишинҳо дар шакли таркиб воқеъ мегардад.

                                               

Ифодаи хабар бо нидо

Хабари нидоӣ муносибати гӯяндаро нисбат ба чизе мефаҳмонад ва дар ин вазифа кам истеъмол меёбад. Як хели хабари нидоии таркибӣ шаклан устувор гаштаанд.

                                               

Ифодаи хабар бо сифат

Сифат ба вазифаи хабар фаровон истифода мешавад. Сифатҳо ба вазифаи хабар дар шакли холис бештар меоянд, инчунин бандакҳои хабарӣ, феълҳои будан, ҳаст, шудан, гардидан, намудан, ба шумор рафтан дар ифодаи хабар бо сифат ёрӣ мерасонанд.

                                               

Ифодаи хабар бо сифати феълӣ

Сифати феълӣ ҳамчун хабар аломати бардавоми мубтадоро нишон медиҳад. Вай дар ин вазифа дар шакли холис, инчунин бо бандаки хабарӣ ва феълҳои ёридиҳанда истифода мешавад. Сифатҳои феълии замони гузошта ва оянда дар вазифаи хабар бештар дучор мешаванд.

                                               

Ифодаи хабар бо феъли ҳол

Хабарҳое, ки бо феъли ҳол ифода ёфтаанд, ҳолати субъектро нишон медиҳанд. Феъли ҳол дар шакли холис, инҷунин бо ёртдиҳандаҳои феълӣ ҳамчун предикатив истеъмол мегардад.

                                               

Ифодаи хабар бо шумора

Шумора дар вазифаи ҷузъи номии хабар кам истифода мешавад.Шумораҳои аслии миқдорӣ ва шумораи тартибӣ ба вазифаи хабар омада, миқдор ё тартиби ҷойи ишғолкардаи мубтадоро муайян менамоянд. Шумораҳои миқдорӣ дар ин вазифа бештар нумератив мегиранд, ...

                                               

Ифодаи хабар бо ҷонишин

Дар вазифаи ҷузъи асосии хабарҳои номӣ ҷонишинҳои шахсӣ, саволӣ, ишоратӣ ва номуайянӣ бештар истифода мешаванд. Дар шакли холис ба вазифати хабар асосан ҷонишинҳои саволӣ меоянд.

                                               

Калима

Калима овоз ё маҷмуи овозҳои муайянест, ки барои ифодаи маъноҳои луғавӣ, сарфӣ ва наҳвӣ истифода мегардад: ӯ, як, хона, китоб, обод, хуб. Калимаи асосии ибора калимаест, ки аз ҷиҳати наҳвӣ мустақил буда, дигар калима ё калимаҳои ибораро ба худ то ...

                                               

Киса

Киса, ҷайб, ҷебак калимаҳои муродиф мебошанд. Калимаи ҷайб хусусияти сермаъноӣ дорад. Он ба маънои бағал низ меояд. Ҷайб дар забони гуфтугӯӣ камистеъмол буда, дар назму наср махсуси забони адабист.Калимаи ҷебак хоси шеваи ҷанубист. Он ба маънои ҷ ...

                                               

Лаҳҷа

Лаҳҷа - дар забоншиносӣ ба гунаи аз тарзи талафузҳои вижаи як гурӯҳи забони лаҳҷа мегӯянд. Тақрибан дар тамоми забонҳои ҷаҳон, гурӯҳҳои бо лаҳҷаҳои гуногун вуҷуд доранд. Маҷмуаъи талафузҳои вижаи як гурӯҳ маъмулан қонуннамуд ва мутобиқи завобити ...

                                               

Муайянкунанда

Аъзои пайрави ҷумла, ки ашёро аз ҷиҳати аломат, сифат, хусусият, муносибат, соҳибият шарҳу эзоҳ медиҳад, муайянкунанда номида мешавад. Муайянкунанда, одатан, мубтадо, пуркунанда, ҳол ва ҷузъи номии хабарро аз ягон ҷиҳат муайян карда, аз ҷиҳати со ...

                                               

Муайянкунандаи беизофа

Муайянкунандаи беизофа бо муайяншавандаи худ бе бандаки изофӣ, дар алоқаи ҳамроҳӣ меояд ва ҳамеша пеш аз муайяншаванда меистад. Ин муайянкунанда бештар бо шумораи миқдорӣ, бо ҷонишинҳои ишоратӣ ва сифатҳои дараҷаи олӣ ифода меёбад: ду китоб, ҳами ...

                                               

Муайянкунандаи изофӣ

Муайянкунандаи изофӣ бо муайяншаванда ба воситаи бандаки изофӣ алоқаманд шуда, ҳамеша пас аз муайяншаванда меояд: одами қоматбаланд, дарахти серҳосил, синфи панҷум, падари Ҳалим.

                                               

Мубтадо

Мубтадо - яке аз сараъзои ҷумла буда, ашёеро ифода мекунад, ки дар ҷумла сухан дар бораи он меравад. Мубтадо ба воситаи исм, ҷонишин, ҳиссаи нутқи субстантиватсияшуда, шумора, ва феълҳои ғайритасрифӣ ифода ёфта метавонад.

                                               

Мувофиқати хабар

Хабарҳои феълӣ дар шахсу шумора бо мубтадо мувофиқат мекунанд. Мувофиқати хабар дар шахс он гоҳ рӯй медиҳад, ки мубтадо бо ҷонишинҳои шахсӣ ифода ёфта бошад.

                                               

Муродиф

Муродиф, сино́ним - калимаҳое мебошанд, ки аз ҷиҳати таркиби овозӣ ҳархела буда, як маъно ё маъноҳои ба ҳамдигар наздикро ифода мекунанд. Ба монанди: душман-хасм, адӯ, ғаниб, рақиб, бадхоҳ, ҳариф, ағёр, хоин, бадбин; азоб-уқубат; ғам-андӯҳ Ҷасур- ...

                                               

Нидо

Нидо - гурӯҳи калимаҳоест, ки маънои луғавӣ надоранд,ҳиссиёти ботиниву зоҳирӣ ва иродаи гӯяндаро ба нутқи ҳамсуҳбат ва предмету ҳодисаҳои олами воқеӣ ифода менамоянд. Нидо бо имою ишорат ва оҳанг зич марбут аст.Ҳамин тавр, ҳиссаи нутқе, ки ҳаяҷон ...

                                               

Овошиносӣ

Овошиносӣ, фоне́тика - як шохаи илми забоншиносӣ буда, ҷиҳати овозии забонро меомӯзад. Ҳамаи ҳодисаҳои забон: морфемаҳо, калимаҳо, ҷумлаҳо ва ғ. қонунҳои ҳамнишинӣ ва тағйири онҳо, ки дар майнаи мо дар шакли мафҳумҳо, тасаввуротҳо, нақшаю қонунҳо ...

                                               

Оҳанг (забоншиносӣ)

Оҳанг - Интонатсия, оҳанг лаҳн. И. ду навъ аст: 1) дар ҷумла маҷмӯи воситаҳои овози забон аст, ки нутқро аз ҷиҳати фонетикӣ мураттаб месозад,таносуби маъноии қисмҳои ҷумларо устувор мекунад ва ба ҷумла тобишҳои хабарӣ, саволӣ,амрӣ ва ғ. медиҳад.В ...

                                               

Пайвандак (дастури забон)

Пайвандак - ҳиссаи ёридиҳандаи нутқ буда, аъзои чидаи ҷумла ва ҷумлаҳои содаи таркиби ҷумлаҳои мураккабро ба ҳам алоқаманд менамояд. Миқдори пайвандакҳо мувофиқи талаботи забон аз ҳисоби калимаҳои мустақил рӯз то рӯз зиёд мешавад. Пайвандакҳо мув ...

                                               

Предикатив

                                               

Садонокҳо

Садонокҳо − овозҳое,ки танҳо аз садо иборат буда, дар натиҷаи бемонеа аз даҳон баромадани ҳаво ба вуҷуд меоянд, садонокҳо номида мешаванд: и, э, ӯ, а, у, о. Дар сохта шудани садонокҳои забони тоҷикӣ забон ва лабҳо иштирок мекунанд.Бинобар ин тасн ...

                                               

Сарлавҳа

Сарлавҳа - калима, таркиб, ибора ё ҷумлаест, ки дар аввали матн меояд ва мазмуни он дар тамоми матни ба вай алоқаманд кушода мешавад. Дар бештари маврид онро титр низ мегӯянд. Титр - аз калимаи фаронсавии titre - гирифта шуда, дар тоҷикӣ ба маъно ...

                                               

Сифати феълӣ

Сифати феълӣ - шакли феълие, ки ҳам хусусияти феълӣ ва ҳам хусусияти сифатӣ дошта, амал ё ҳолати ашӫро ҳамчун аломат мефаҳмонад, сифати феълӣ ном дорад: рӯзҳои гузашта, меҳмонони омада, дарҳои кушода, либоси дарида. Сифати феълии забони тоҷикӣ до ...

                                               

Сиғаҳои феъл

Сиға яке аз хусусиятҳои фарқкунандаи феъл аст.Гӯянда вуқӯъ,ҷараён ва анҷоми амалро баён карда, муносибати нисбат ба воқеият доштаи онро муайян менамояд. Муносибати амал ба воқеият сиға номида мешавад.Сиғаҳо бо шаклу таркибҳои тасрифии замонҳои фе ...

                                               

Сохти феълҳо

Вобаста ба сохти феълҳо маъноҳои луғавӣ, грамматикӣ ва тобишҳои услубии онҳо ифода меёбанд.Феълҳо аз рӯйи қоидаҳои муайян таркиб ёфта, ба се гурӯҳ ҷудо мешаванд: феълҳои сода, феълҳои сохта, феълҳои таркибӣ.

                                               

Сохти шумораҳо

Шумораҳо аз ҷиҳати сохт ба чор гурӯҳ ҷудо мешаванд: сода, сохта, мураккаб, таркибӣ. Шумораҳои сода танҳо аз реша иборатанд: беш, кам, зиёд, бисёр, зуд, пеш, дер, акнун, ҳозир, қафо, ақиб. Баъзе шумораҳои таърихан сохта бо мурури замон қисман маън ...

                                               

Субъект

Субъект 1. Предмети муҳокима, мубтадои мантиқӣ, нисбат ба хабар - предикате, ки он ҷудо карда мешавад.2. Инчунин мубтадои грамматикӣ.

                                               

Тарҷумон

                                               

Феъл

Феъл ба бахше аз сухани гуфта мешавад, ки намоянигори кори анҷомшуда ё як руйдод ё як ҳолате бошад.феълҳо се замон доранд.Феъл 2 асос дорад: асоси замони гузашта ва асоси замони ҳозира

                                               

Феъл (дастури забон)

Феъл - ҳиссаи мустақили нутқ мебошад, ки амал ва ҳолату вазъиятро ҳамчун амал мефаҳмонад. Ҳамаи шаклҳои феълӣ ба ду гурӯҳи калон ҷудо мешаванд.Гурӯҳи якум феълҳои тасрифӣ ном дорад.Ин гуна феълҳо бо бандакҳои шахсии феълӣ ва хабарӣ тасриф меёбанд ...

                                               

Феълҳои бевосита ва бавосита

Феълҳо аз ҷиҳати воситаи иҷрои амал ва муносибати бо он доштаи фоилу мафъул бевосита ва бавосита мешаванд. Феълҳои бевосита аз тарафи фоил барои худи фоил воқеъ шудани амалро мефаҳмонанд.Ба ин гурӯҳ ҳам феълҳои монда ва ҳам феълҳои гузаранда дохи ...

                                               

Феълҳои модалӣ

Як гурӯҳи махсуси феълҳои ёридиҳандаи забони тоҷикӣ бо маънои луғавӣ ва моҳияти грамматикии худ муносибати ба воӄеият доштаи мазмуни суханро ифода мекунанд ва аз ин ҷиҳат дорои тобишҳои сиғавӣ мебошанд.Ин гуна феълҳои ёридиҳанда феълҳои модалӣ но ...

                                               

Феълҳои монда ва гузаранда

Феълҳое,ки ба мафъул бевосита гузаштани амалро намефаҳмонанд, феълҳои монда номида мешаванд. Масалан, хестан, нишастан, баромадан, дамидан, давидан, ларзидан, омадан, суҳбат кардан, ғалаба кардан, хомӯш шудан, хиҷолат кашидан ва монанди инҳо.Феъл ...

                                               

Хабар (дастури забон)

Хабар сараъзои ҷумла мебошад, ки амал, ҳолату вазъият ва аломатеро ифода менамояд, ки ба ашёи сухан - мубтадо нигаронида шудааст. Хабар ба саволҳои ашё чӣ шуд?, чӣ мешавад?, чӣ кор мекунад?, кист?, чист?, ҳаст?, нест? ҷавоб мешавад. Дар забони ад ...

                                               

Шумора

Шумора - ҳиссаи номии нутқ буда, миқдор ва тартиби ашёро ифода менамояд ва ададҳоро номбар мекунад. Шумора ба саволҳои "чӣ қадар?" ва "чандум? ҷавоб мешавад. Дар ибораи "чаҳор китоб" ва "чорсаду бисту панҷ рӯзи меҳнат" ададҳои "4" ва "425" миқдор ...

                                               

Ҳамсадо

Дар сохта шудани ҳамсадоҳои тоҷикӣ лабҳо, забон, забонча ва ҳалқ саҳми бештар доранд ва узви фаъол ҳисоб мешаванд. Вобаста ба ҳамин ҳамсадоҳо ба чор гурӯҳ ҷудо мешаванд: а) лабӣ, б) забонӣ, в) забончагӣ, г) ҳалқӣ. Ба гурӯҳи ҳамсадоҳои лабӣ фонема ...

                                               

Ҳиссаҳои нутқ

Ҳиссаҳои нутқ - гурӯҳи калимаҳое, ки бо умумияти маъно умумияти гурӯҳ, хусусиятҳои морфологӣ ва вазифаҳои синтаксисӣ ба ҳамдигар наздиканд ва гурӯҳҳои лексикию грамматикӣ мебошанд. Сифат Нидо Пайвандак Ҷонишин Феъл Исм Зарф Пешоянд Ҳиссача Шумора

                                               

Ҳиҷо

Нутқи мо, ки силсилаи муттасили овозист, метавонад аз чанд ҷиҳат таҷзия шавад. Дар таҷзияи лингвистӣ воҳиди хурдтарин овози алоҳида - фонема мебошад. Аммо аз нуқтаи назари талаффуз ҳадди охирини тақтеъ ҳиҷо аст. Аз ҳамин сабаб ҳиҷоро воҳиди хурдт ...

                                               

Ҳол (забоншиносӣ)

Ҳол аъзои пайраве мебошад, ки тарзи иҷро шудан ё нашудан,замон, макон, сабаб, мақсад, миқдор, дараҷа ва ё муносибатҳои ба амал вобастаро ифода мекунад.Ба вазифаи ҳол, асосан, зарф меоянд.Баробари зарфҳо дигар ҳиссаҳои нутқ, масалан исмҳо, сифатҳо ...

                                               

Ҳоли замон

Ҳоли замон дар кадом вақт воқеъ шудани амалу ҳолатро мефаҳмонад. Ҳоли замон бо зарфҳои замон, бо исм,ва ибораҳои исмӣ,шуморагӣ, феълиҳолӣ, масдарӣ ва ибораҳои рехта ифода меёбад.

                                               

Ҳоли макон

Ҳоли макон ҷой, мавқеъ, макон, сӯйи ҳаракати амалу ҳолатро мефаҳмонад.Ҳоли макон бештар бо таркибҳои зарфи макон, бо исмҳо, пешоянду исм, таркибҳои ҷонишинӣ ифода меёбад.

                                               

Ҳоли мақсад

Ҳоли мақсад мақсаду матлаби воқеъ шудани амалу ҳолатро мефаҳмонад. Ин ҳол бештар бо пешоянди барои, пешояндҳои таркибии бо мақсади, бо нияти, бо умеди ва исмҳо ифода меёбад.

                                               

Ҳоли миқдору дараҷа

Ҳоле, ки миқдору андоза амалу ҳолатро фаҳмонда, бештар бо зарфи миқдору дараҷа, шумора ва таркибҳои исми макону замон ифода меёбад, ҳоли миқдору дараҷа ном дорад.

                                               

Ҳоли монандӣ

Ҳоли монандӣ амалу ҳолатро ба амалу ҳолати дигар дар ифодаи муқоиса, монандӣ нишон медиҳад. Ин ҳол бо ёрии пешояндҳои таркибии ба монанди, ба мисли, пешояндҳои номии монанди, мисли, ҳамчун, чун, пасоянди барин ифода мешавад.

                                               

Ҳоли сабаб

Ҳоли сабаб сабаби воқеъ шудан ё нашудани амалу ҳолатро фаҳмонда, бештар бо зарфҳои сабаб,бо исм ва ибораҳои исмӣ, таркибҳои ҷонишинӣ, бо феъли ҳол ва ибораҳои он, бо масдар ва ибораҳои масдарӣ, инчунин ибораҳои рехта ифода меёбад.Ҳоли сабаб бо ёр ...

                                               

Ҳоли тарзи амал

Ҳоли тарзи амал тарз, аломат ва ҳолати иҷрои амалро фаҳмонда, асосан бо зарфҳои ҳолат, зарфҳои тарзи амал, такрори исмҳо, сифатҳо, такрори шумораҳо, такрори калимаҳои тақлиди овозӣ, феълҳои ҳол ифода меёбад. Ҳоли тарзи амал иҷрои амалро дар ифода ...

                                               

Ҳоли шарт

Ҳоли шарт воқеъ гардидан ё нагардидани амалу ҳолати ҷумларо мефаҳмонад. Ин ҳол, асосан, ба воситаи пешоянди таркибии ба шарти ифода меёбад. Ҳоли шарт бештар бо шакли инкории сифати феълии замони гузашта низ ифода мешавад.

                                               

Ҷонишин (дастури забон)

Ҷонишин ба гурӯҳи ҳиссаи номии нутқ мансуб бошад ҳам аз дигар калимаҳои ин гурӯҳ аз ҷиҳати маъно хусусиятҳои грамматикӣ фарқ мекунад. Ҷонишин ҳиссаи номии нутқ буда, ашё ва аломати онро нишон медиҳад, вале онҳоро бевосита ифода намекунад.Ҷонишин ...

                                               

Ҷумла

Ҷумла - як ё чанд фарокард муртабит ба ҳамро шомил мешавад, ки паёми комилеро аз фиристанда паём ба гиранда паём бирасонад.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →